Od wielu lat szczepienie ludzi i zwierząt stało się codziennością życia. Ten prosty i tani sposób uodporniania organizmu na drobnoustroje powodujące choroby, wpisany jest w życie nasze i naszych zwierząt. Zalewa nas różnorodność produktów, rozwiązań i form.

Jak w tym wszystkim się nie pogubić? 

Czym jest szczepionka. Jest to materiał biologiczny, zawierający osłabione żywe wirusy (atenuowane) lub zabite drobnoustroje (inaktywowane), bądź ich fragmenty, stosowane w celu wywołania odpowiedzi immunologicznej, jaką jest odporność na daną chorobę.

Na polskim rynku weterynaryjnym firmy farmaceutyczne prześcigają się w różnorodności składów szczepionek. Jest ich tak wiele, że trudno odnaleźć się w tym gąszczu. Moim celem jest wytłumaczenie właścicielom kotów, kiedy i jakich używać szczepionek by uzyskać najlepsze efekty, a ograniczyć stosowanie szczepionek nie potrzebnych u danej grupy kotów. Stosowanie szczepionek musi mieć uzasadnienie i nie może, być traktowane jako nic groźnego. Fakt, że szczepionki produkuje się korzystając z najnowszych zd

obyczy nauki i techniki, nie daje 100% pewności i bezpieczeństwa. Wiąże się to z przypadkami niepożądanych reakcji w postaci gorączki, miejscowego odczynu, co faktycznie jest niegroźnym dla życia powikłaniem, ale są też groźniejsze w postaci wstrząsów anafilaktycznych, czy zmian nowotworowych.

  Celem szczepienia jest osiągnięcie poprawy zdrowia zwierząt. Poprawa ta jest możliwa w momencie, gdy istnieje zagrożenie kontaktu osobnika z chorobą, a co za tym idzie nie ma podstaw szczepienia kota na coś z czym się nie zetknie. Program szczepień nie jest sztywną listą opublikowaną na łamach prasy i mediów, a jedynie zarysem możliwości uodparniania kota. Inaczej więc będzie zaszczepiony „mruczek salonowy”, inaczej „błyszczący wystawowy arystokrata”, a inaczej „polujący buntownik”. Każdy z nich ma inne potrzeby i inne zagrożenia na nich czyhają.

Pokrótce opiszę choroby na które szczepi się koty: 

Nie bez przyczyny zostały ułożone w tej kolejności, gdyż dodatkowo proponuję je podzielić na szczepienia podstawowe i uzupełniające. Konieczność takiego podziału wiąże się z zagrożeniem niesionym dla kotów żyjących w różnych śr odowiskach.

Szczepienia podstawowe, to takie na które kot może zachorować w każdym środowisku, mimo braku kontaktu z przedstawicielami swojego gatunku i stanowią dla jego zdrowia znaczące zagrożenie. Potocznie mówiąc możemy je przynieść na butach, płaszczu i reklamówce ze sklepu.

Do szczepień podstawowych należy zaliczyć:

Szczepienia uzupełniające stanowią grupę szczepień związanych z trybem życia kota i zagrożeniami panującymi w jego środowisku. Nie znaczy to że każdy kot wolno żyjący, czy wystawowy, musi być szczepiony na wszystkie z nich. O potrzebie szczepień uzupełniających decyduje lekarz weterynarii na podstawie sytuacji związanej z występowaniem tych chorób na danym terenie lub w skupisku kotów (hodowle, schroniska, kociarnie).

  Od kiedy zaczynamy szczepić koty? Najlepszym momentem do rozpoczęcia czynnej immunizacji jest okres spadku odporności matczynej. Najczęściej odbywa się to w wieku 7-8 tygodni życia i dlatego jest to dobry moment by rozpocząć stymulacje układu odporności. Kolejne (ponowne) podanie szczepionki dokonuje się po 3-4 tygodniach (10-12 tydzień życia). Jeśli jest taka konieczność ostatnie szczepienie kociaka wykonuje się w wieku 13-15 tygodnia życia.

Następne szczepienia wykonuje się co roku. Skład tych szczepień należy uzależnić od trybu życia kota, zagrożeń terenowych i środowiskowych, a o dobraniu niezbędnych elementów szczepienia decyduje lekarz weterynarii.

Przykładowy kalendarz szczepień

*-opcjonalnie w zależności od terenowego zagrożenia należy po pierwszym roku powtórzyć szczepienie przeciwko białaczce kotów (FeLV)

Pozostałe choroby takie jak Chlamydioza, Grzybice, FIP należy szczepić wyłącznie przy terenowym lub środowiskowym zagrożeniu. (kociarnie, hodowle obarczone daną chorobą).

Światowi eksperci w dziedzinie szczepień u kotów nie wypowiadają się pochlebnie o preparatach przeciwko Chlamydiozie. Jej działanie jest słabe i nie powoduje długotrwałej odporności co związane jest ze specyfiką patogenu. A dodatkowo leczenie tego schorzenia nie nastręcza większych problemów, dlatego wielokrotnie nie jest ujmowana w programach szczepień rutynowych.

Podawanie szczepionek przeciwgrzybiczych w przypadkach wystąpienia takich grzybów jak Microsporum i Tryhophyton, ma sens jedynie w środowiskach zagrożonych. Czyli miejscach gdzie są rezerwuary którejś z tych chorób lub wystąpiła u jednego z kotów (np. w hodowlach).Wielokrotnie używane jako wsparcie leczenia grzybic potwierdzonych badaniami laboratoryjnymi. 

Osobiście nie zalecam szczepienia na FIP poza wyjątkami, gdy na danym terenie (siedlisku, kociarni, hodowli) choroba ta bardzo często występuje. W takim przypadku szczepienie to przeprowadza się jednorazowo w pierwszym roku życia. Doszczepianie nie jest konieczne, gdyż zetknięcie się z terenowym koronawirusem (a jest bardzo powszechny) powoduje stałą stymulacje układu odpornościowego, co zapewnia dobrą i długotrwałą ochronę.

Zagrożenie mięsakiem

Zagrożenie płynące z powikłań poszczepiennych (mięsaki) po użyciu szczepionki przeciwko białaczce kotów (FeLV) zostało ostatnio zminimalizowane po wprowadzeniu produktu nie zawierającego adiuwanta. Z powodu tego dodatku dochodziło do tworzenia nowotworowych powikłań.

Szczepienie kotek ciężarnych.

Temat ten budzi dużo kontrowersji, ale w przypadkach gdy kotka zaszła w ciążę, a nie była dotychczasowo szczepiona na którąś z ważnych chorób, wykonanie tego zabiegu podnosi szanse na urodzenie i odchowanie zdrowego miotu.

Druga sytuacja to zastosowanie szczepienia u kotki wielokrotnie szczepionej, ale zalecenie wynika z zagrożenia panującego na danym terenie (siedlisku, kociarni, hodowli). Stymulacja ta w przypadku niskiej odporności u kotki ciężarnej, może wpłynąć pozytywnie na zdrowie kociąt w trakcie odchowu.

Ważnym elementem tego zabiegu to dobranie odpowiedniej szczepionki (z wirusem inaktywowanym), gdyż żywy osłabiony wirus może doprowadzić do uszkodzenia płodu. Termin szczepienia powinien przypadać na środek ciąży, czyli około 3-5 tydzień. 

Dlatego szczepienie naszego ukochanego kota jest sprawą indywidualną i powinna być traktowana każdorazowo odrębnie, a nie według ogólnego schematu.

Autor: lek.wet. Anna Nikolajdu-Kudła i lek.wet. Ziemowit Kudła